TỶ PHÚ PHẠM NHẬT VƯỢNG THÂU TÓM MẢNH ĐẤT VÀNG SAIGON KHÔNG TỐN 1 XU!!

Nếu ngày ngày đi qua những con đường quen thuộc ở trung tâm Saigon có lẽ ít khi nhận ra sự thay đổi hoặc biến mất của những "người cũ". Nhưng nếu có cơ hội xa Saigon một thời gian, khi gặp lại ta sẽ giật mình vì những dấu vết đẹp đẽ của Saigon dần bị tàn phá.
Nào là tòa nhà có kiến trúc Pháp cực đẹp đã phải nhường chỗ cho Diamond Plaza hào nhoáng, nào Givral đã đi vào tiểu thuyết giờ bị xô đẩy mất tăm... Rồi Thương xá Tax sắp bị đập phá, nhục nhã nhất là các Lãnh sự quán ngoại quốc mần đơn xin cứu nó trước sự vô cảm của bọn nông dân làm lãnh đạo.
Người ta còn ăn cướp trắng trợn từng góc phố, từng công viên.
Có ai nhớ Công Viên Chi Lăng xinh xắn tọa lạc giữa ba trục đường đắt giá: Gia Long (Lý Tự Trọng) - Tự Do (Đồng Khởi) - Lê Thánh Tôn? Đây vốn là tài sản của gia đình cụ Trương Vĩnh Ký. Sau 1975 đã bị biến thành công cộng. Ừ thì biến thành của công cũng có lý, và có thể chấp nhận được. 

                     Công Viên Chi Lăng thuở nào

     Công Viên Chi Lăng bị hô biến thành tiền cảnh cho Vincom Center của Mafia Phạm Nhật Vượng
 

STRONGLY PROTEST CHINESE COMMUNIST GOVERNMENT INVADES VIETNAMESE SEA-TERRITORY

CỰC LỰC PHẢN ĐỐI 

CHÍNH PHỦ CỘNG SẢN TRUNG QUỐC 

XÂM LẤN LÃNH HẢI VIỆT NAM

Báo trong nước dẫn thông báo trên website của Cục Hải sự Trung Quốc nói trong thời gian hơn ba tháng từ ngày 2/5 đến ngày 15/8, giàn khoan Hải Dương 981 của Tổng công ty Dầu khí hải dương Trung Quốc (CNOOC) sẽ hoạt động tại tọa độ 15 độ 29' N/111 độ 12’E.

Đây là vị trí nằm sâu trong EEZ của Việt Nam, cách đảo Lý Sơn chừng 119 hải lý (221km), thuộc lô 143 trên bản đồ dầu khí của Việt Nam.

KỶ NIỆM LUMBINI - 4 : BAO NHIÊU NĂM RỒI CÒN MÃI RA ĐI

Tối qua thấy tin Khánh Ly về nước đến thăm mộ Trịnh chợt nhớ một kỷ niệm ở Lumbini.
Năm 2005, vì còn đang nội chiến Nepal rất nghèo nàn và lạc hậu, đường sá hư hỏng không tu sửa, xe cộ không nhập được xe mới mà phải dùng xe cổ lổ sỉ. Thời ấy từ cửa khẩu Sunauli giáp với India về Bhairawa hay di chuyển trong vùng Lumbini thì phương tiện công cộng phổ biến là các xe UAZ Liên xô. Các xe này thịnh hành thời đó vì gầm cao , máy khỏe, xài diesel và nhất là rẻ tiền. Xe cộ không có nên người ta đu bám chật cứng . Một chiết UAZ bảy chỗ ngồi phải chở hơn hai chục người... bám lủng lẳng hai bên và phía sau xe miễn là có cái mà đi.
Lần ấy, mình lặn lội đi Kapilavastu, 30km từ Lumbini. Đón xe giữa đường nên không có chỗ ngồi, phải bám đàng sau một chiếc UAZ phong trần.

Xe chạy được một đoạn bỗng nghe từ trong xe vang lên giọng ca Khánh Ly hát nhạc Trịnh. Mình sởn cả da gà. Suốt cả dọc đường dài, mặc kệ dằn sốc ổ gà ổ voi, đầu óc mình cứ mờ ảo sương khói trong những ca từ đau đớn của phận làm người... hết người con gái Việt Nam da vàng đến đại bác ru đêm, hết gia tài của mẹ đến nối vòng tay lớn, hết cát bụi đến khi đất nước tôi thanh bình...
    Không có lời để diễn tả sự cộng hưởng giữa những bài hát phản chiến của Trịnh qua giọng ca Khánh Ly và khung cảnh hoang tàn của một vùng đất đang trong cuộc nội chiến nồi da xáo thịt dữ dội dù cho đó có là vùng đất của các vị Phật! Nghe mà muốn khóc.... thương cho kiếp người trong chiến tranh, thương cho cảnh nồi da xáo thịt vì khác ý thức hệ của anh em cùng Tổ quốc...

MẬT TÔNG TIBET - PHONG TRÀO HAY MỐT?

Có người vô cùng ngạc nhiên hỏi tôi: "Anh ở Nepal, ngay Kathmandu sao anh không theo tu tập Mật tông Tây tạng?"
Tôi hỏi lại:"Theo bạn mật tông là gì? Tại sao là mật? mật có phải là cái để phổ biến cho số đông không?"

MỘT ĐẠO TRÀNG TÂY TẠNG CỦA NGƯỜI VIỆT

  Tôi nhớ khoảng đầu thập niên 1980. Ở quê tôi, sau vài năm dưới chế độ mới hà khắc, người ta vô cùng hụt hẫng , cần phải bám víu vào một niềm tin tôn giáo để có thêm chút nghị lực mà sống. Thời ấy, chùa chiền bị hạn chế đến mức tối đa. Người ta đi chùa mà lấm la lấm lét.  Rồi dần dần thành hình những nhóm Phật tử sinh hoạt chung với nhau như cái mà bây giờ người ta gọi là đạo tràng.

LÁ THƯ NEPAL 16: BÃO THÁNG GIÊNG

14/02/2014: Chiều

Thời tiết năm nay thật là quái đản: lạnh giá kéo dài ... rồi rằm tháng Giêng lại có mưa bão nữa...
Đêm qua mưa lớn suốt đêm. Xui cái là có công việc phải đi Lumbini. Sáng nay dần dà mãi đến 8am mới lên đường. Thế là trong vòng 45 ngày mà mình đã quay về LUMBINI đến 4 chuyến (chỉ có 1 chuyến bằng xe hơi). 300km cách xa Kathmandu.
Xuống đèo Thankot, xe hơi các loại kẹt kéo dài hai chiều hơn hai cây số; hậu quả của việc đóng cửa đèo vào ban đêm để sửa đường. Đi thêm 10 cây số nữa, lại thêm 1 vụ kẹt xe do cua 180o quá gắt xe coach bus và xe tải dập vào nhau, ko có cả chổ cho cả 1 chiếc xe gắn máy nào lách qua. Đi thêm chừng 10 cây số nữa: lại thêm 1 chiếc xe bồn đâm vào vách đá xe cộ các loại phải bò nhích từng phân... chỉ qua có 30km mà mất đứt 2 giờ. Mấy chiếc xe hơi thì còn chờ trên đèo ko biết đến bao giờ mới đi được. Mừng là hôm trước đưa hai bạn Chi-Dung đi không bị thảm cảnh này. Do kẹt xe đường bữa nay vắng teo.
Sau khi qua 2 cái đèo, gần tới Devdha thì mưa bắt đầu. Mưa lớn. Găng tay và giày ướt sũng nước. Dù bên ngoài là 1 bộ áo mưa xịn và trong là áo khoác chống nước thế mà về đến Lumbini phát hiện ra vẫn bị ướt bên trong, chắc nước theo cổ áo chảy xuống. Lạnh cóng. Phải xin một ly nước nóng để sưởi ấm.
Mai chắc chạy về Narayan Ghat trước rồi sáng mốt theo đường Hetauda về Kathmandu.

14/02/2014: Tối

6pm kéo ông Kedar Nepal đi ăn tối. Chạy qua restaurant ở trước cổng Lumbini. Ăn rồi ngồi nói chuyện tới 7pm nghe sấm sét ầm ầm bên ngoài vội chạy về thì không kịp, mưa đã ầm ầm đổ xuống. Hồi đi cả hai chủ quan nên ko mang áo mưa. Dầm mưa về tới nhà của Kedar (cách restaurant có 500m ) mà cả hai ướt như chuột lột. Kẹt cái là hồi sáng đi tính mai về , vả lại ko ngờ mắc mưa thế này nên ko mang theo quần áo để thay. Kedar phải cho mượn 1 bộ đồ. Còn quần áo ướt của mình thì giăng dây dưới nhà bếp , mở quạt suốt đêm nay mong sáng mai nó khô.
Mai còn phải vô xem Lumbini Museum, chắc trưa mới đi được. Mong không có mưa. Mà chắc là phải ngủ lại ở Narayan Ghat 1 đêm rồi, vì đèo Thankot sẽ đóng vào buổi tối.
Thời tiết năm nay thật là quái đản.

15/02/2014: Tối

...sáng sớm ở Lumbini mây kéo vần vũ rồi bắt đầu mưa như thác đổ. Trời lạnh ko chịu nổi. Nhìn các cánh đồng hoa cải rũ rượi trong mưa chắc có nhiều nhà nông Nepal đang rầu thúi ruột: mustard khô gần thu hoạch thế là ướt sũng, hư hết, còn các đồng hoa thì chắc chắn sẽ thụ phấn rất ít, sản lượng sẽ giảm , thu nhập mùa này không khéo sẽ lỗ to. Cứ ra ngồi nhìn trời mưa nghĩ đến đường về KTM mà rầu rĩ, lại vô phòng nằm nướng, rồi lại đi ra ngồi co ro tán gẫu cùng ông Kedar.
Hơn 10am mới tới bảo tàng Nepal cùng ông Nepal. Chụp hình các thứ xong đã 12pm rồi vội vàng về gom đồ đạc mà chạy trốn mưa. Xe chạy về hướng Bhairawa mà nhìn vào kiếng chiếu hậu thấy mây đen đuổi theo phía sau đầy hăm dọa.

LỊCH DUYỆT GIANG HỒ THÌ PHẢI TRẢ GIÁ

Entry này gửi chung cho vài bạn gần đây email cho mình hỏi thăm về vấn đề du lịch bụi ở Nepal.

BÀI ĐÃ CHỈNH SỬA HOÀN CHỈNH MỜI CÁC BẠN ĐỌC LẠI

    Trước hết mình rất cảm kích sự quan tâm của các bạn đến blog của mình và nhất là về đất nước Nepal xinh đẹp hồn hậu mà mình đã chọn làm quê hương thứ hai. Cám ơn các bạn đã tin tưởng mà liên hệ với mình.

   Đầu tiên xin xác định du lịch là gì .

  “Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (World Tourist Organization), một tổ chức thuộc Liên Hiệp Quốc, Du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngơi, giải trí, thư giãn; cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư; nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền. Du lịch cũng là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trường sống khác hẳn nơi định cư.” (Wikipedia)

   Ngày xưa cũng như bây giờ gánh nặng cơm áo gạo tiền luôn đè trĩu lên vai mọi người, không phải ai cũng có thể đi chu du đây đó để tham quan, khám phá. Có lẽ những thương buôn xa xưa là những nhà du lịch đầu tiên và đúng nghĩa nhất khi vì công việc họ phải lặn lội tới những xứ sở xa lạ, và họ có đủ điều kiện tài chính để chi trả cho các chuyến hành trình ấy. Tàu có thuật ngữ “lịch duyệt giang hồ” để chỉ những người này. Nhân vật hoàn hảo nhất của mẫu người này là Marco Polo, thương gia người Ý , người đã từ châu Âu đến được triều đình của Hốt Tất Liệt vào thế kỷ 13 và đã để lại bộ du ký nổi tiếng.

   Ngày xưa cũng như bây giờ vấn đề đầu tiên và quan trọng nhất là “TIỀN ĐÂU?” để có thể du hành qua hàng ngàn dặm. Thế giới ngày càng phát triển, phương tiện giao thông ngày càng nhiều và rẻ nhưng sẽ không bao giờ có chuyện bạn có thể đi du lịch đúng nghĩa với cái túi rỗng.

XIN ĐỨNG LÀM BẨN HÌNH ẢNH QUỐC GIA VÀ DÂN TỘC CỦA BẠN NHƯ THẾ NÀY!

   DU LỊCH BỤI KHÔNG PHẢI LÀ ĐI ĂN MÀY!

   Nhất là ăn mày quốc tế.

   Du lịch bụi là đi du lịch với ngân sách hạn chế, sử dụng dịch vụ ở mức giá phổ thông chứ không phải sử dụng tất cả các dịch vụ miễn phí.

   Có vài bạn gửi mail hỏi mình và nhờ mình tìm giùm chỗ ăn ở miễn phí, xin ở nhờ nhà người địa phương… Mình xin lỗi trước, nhưng nếu đã không có tiền thì bạn lặn lội chi cho xa vậy?

LÁ THƯ NEPAL 15: "BÁNH XÈO" NEPAL - CHATAMARI

January 19, 2014 at 11:05am

   Mấy năm trước có đoàn của anh Vũ-Tôn Hoa sen qua thăm Kathmandu. Mình có dịp gặp được nhiều nhân vật mà mình ái mộ đã lâu như Nhà thiết kế Sỹ Hoàng, Nhiếp ảnh gia Dương Quốc Định. Có một hôm, một chị trong đoàn hỏi mình ở Kathmandu có món ăn Nepal đặc sản nào không. Mình ớ người ra, chẳng trả lời được.
   Mấy tháng sau, có một cô giáo tiếng Anh ở Biên Hòa hơn 30 tuổi mới xuất ngoại lần đầu và đi bụi lần đầu. Khi cô này hỏi thăm mình về thức ăn Nepal mình hồn nhiên nói là món ăn Nepal chẳng ngon lành gì hết, chỉ toàn nêm nếm bằng muối không biết dùng đường, bột ngọt, dấm, nước tương, nước mắm… cái gì cũng chỉ có masala (masala nói chung là một hoặc một hỗn hợp các hương vị như bột nghệ, quế, hồi… để thức ăn có mùi và có màu chứ không có vị). Vậy mà cô này sau khi đi bụi 4 ngày ở Nepal về đã lên diễn đàn Phượt mắng vốn mình về cái vụ gia vị trong món ăn. Nhân tiện mình nhấn mạnh lại lần nữa: người Nam Á nói chung và Nepal nói riêng khi nào cũng dùng Masala trong thức ăn, nhưng nó chủ yếu là hương vị, màu sắc và độ cay chứ không có vị mặn ngọt chua. 
  Sau hai sự cố này mình mới chú ý đến nghệ thuật ẩm thưc ở Nepal.

  Nói Nepal chung chung thì khó có kết luận chính xác về ẩm thực của họ, vì cả nước Nepal có hơn 50 tộc người mỗi tộc người có văn hóa và thói quen ăn uống khác nhau.
Ngay như món phổ biến ăn hằng ngày cho tất cả các tộc người của Nepal từ núi cao cho đến đồng bằng là Dal-Bhat gồm súp đậu nấu nhừ và cơm thì mỗi tộc người cũng có biến hóa riêng theo khẩu vị của họ. Nói chung các tộc người của Nepal ăn uống đơn giản, không có món đặc sản theo kiểu của người Việt mình hiểu là : thức ăn lạ từ các con vật quý hiếm hay chế biến cầu kỳ.

BẠO LOẠN Ở BANGLADESH

  Theo tin của ReutersDHAKA : Ít nhất bốn người thiệt mạng tại Bangladesh hôm nay (thứ Sáu ngày 13 , 2013/12)  khi những người ủng hộ nhà lãnh đạo Hồi giáo Abdul Quader Mollah bộc phát cơn giận dữ của họ khi ông này bị xử tử vi tội ác chiến tranh trong cuộc chiến tranh 1971 giành độc lập của Bangladesh từ Pakistan.Phán quyết treo cổ Mollah , một nhân vật cao cấp trong đảng Jamaat - e-Islami- một thành phần quan trọng của liên minh đối lập, đã thu hút sự lên án rộng rãi từ các đồng minh chính trị và các nhóm nhân quyền quốc tế.Nhưng nhiều người dân đã chào đón sự hành quyết đầu tiên cho một tội phạm chiến tranh Bangladesh , diễn ra vào cuối ngày thứ năm tại nhà tù trung tâm ở thủ đô Dhaka ."Đó là một món quà tuyệt vời đối với cá nhân tôi, và nó phù hợp với tinh thần của cuộc chiến tranh giải phóng của chúng tôi , " Selina Hossain , một nhà văn mà gia đình đã bị tra tấn trong cuộc xung đột , nói với Reuters." Đây cũng là một biểu tượng để vinh danh cho linh hồn của ba triệu người thiệt mạng trong cuộc chiến tranh giái phóng. "

Mollah -Đao phủ Mirpur trong quân đội Pakistan năm 1971

 

Mollah vẫn rất tự tin vào phiên tòa năm ngoái

 

Tòa án Tội ác chiến tranh đã phán quyết treo cổ Mollah, luật sư của ông này đã cố gáng hoãn thi hành án vào đêm thứ tư 11/12/2013. Nhưng cuối cùng án vẫn được thi hành vào tối ngày hôm qua 12/12/2013

 Mollah , mệnh danh là " Đao phủ của Mirpur " ở Bangladesh đã đền tội của mình cho hàng trăm vụ giết người 42 năm trước đây , được chôn cất trong những giờ đầu của ngày thứ sáu trong làng của mình ở quận phía nam của Faridpur .

LÁ THƯ NEPAL 14: KỶ NIỆM LỄ CƯỚI RAM - SITA

Cáo lỗi! Phải đi India gấp để đổi visa.... Khi nào về đến Nepal sẽ hoàn tất các bài này....

LÁ THƯ NEPAL 13: IHI (BEL BIBAHA) MỘT PHONG TỤC ĐẸP CỦA NGƯỜI NEWAR

LÁ THƯ NEPAL 12: ĐƯỜNG LÊN KATHMANDU

Nepal trong lịch sử cổ và trung đại chỉ là Thung lũng Kathmandu. Vùng Terai dọc biên giới với India ngày nay là những tiểu quốc nhỏ, độc lập, tùy theo sự thịnh suy của các nước lớn mà nghiêng ngả theo chiều gió.

  Cái tên Nepalmandala chỉ địa danh Thung lũng Kathmandu đã nổi tiếng từ thời cổ đại và là từ nguyên cho tên Nepal sau này. Suốt dọc dài lịch sử hơn 2.000 năm cho đến nay, Nepalmandala tự hào là một vùng đất không hề bị chiếm đóng bởi bất kỳ nước ngoài nào (never-colonial-country) trong một khu vực mà chiến tranh là một phần của đời sống thường nhật. Kể cả hoàng đế Asoka của Maurya hùng mạnh, kể cả các hoàng đế Hindu của India suốt ngày đánh nhau giành lãnh thổ, kể cả Nguyên Mông chiếm đóng được Tibet, kể cả những đội quân Hồi giáo man rợ nhất đã càn quét toàn bộ lục địa India, kể cả thực dân Anh hùng mạnh bá chủ từ Afghanistan, Pakistan, India cho đến Myanmar… không một đế quốc nào áp đặt được ách thống trị lên Nepalmandala.

  Vì sao?

  Xin thưa ngay rằng nhờ vào trường thành tự nhiên lợi hại còn hơn Vạn Lý Trường Thành của Trung quốc: dãi Terai.

DÃI TERAI NGĂN CÁCH ĐỒNG BẰNG BẮC INDIA VÀ HIMALAYA

  Vùng đồng bằng phía Bắc India bị giới hạn bởi một dãi núi dốc đứng. Từ thời cổ đại, đã có những đoàn thương nhân lặn lội theo lối mòn tìm lên Nepalmandala để trao đổi buôn bán những sản vật nổi tiếng của vùng ấy như: vàng, bạc, đồng, len.. Vương quốc Sakya và Kolya của Đức Phật đã biết đến Nepalmandala và đã có trao đổi thương mại với họ. Đứng ở kinh thành Kapilavastu của họ Sakya, vào những ngày trời đẹp mùa thu, nhìn về hướng Bắc, người ta có thể thấy những dãy núi tuyết bồng bềnh lơ lửng trên không trung với rặng Terai như một cái bệ màu tím sẫm. Người họ Sakya và hoàng tử Siddhartha đã biết rằng; vượt qua dãi núi Terai hiểm trở thì người ta có thể chạm đến những dãy núi tuyết huyền thoại kia.

  Đối với Nepalmandala thời cổ đại, khi mà Tibet còn mông muội và chưa thành hình, chỉ có phía Nam mới có thể là cánh cửa mở ra thế giới cho họ (điều này vẫn đúng cho đến ngày nay).

LÁ THƯ NEPAL 11: NEPAL - MỘT ĐỜI KHÔNG ĐỦ!

  Đấy chính là slogan của blog Nguyễn Phú Nepal... :D.
  Sau 09 năm ở Nepal (giai đoạn đầu 07 năm liên tục, không kém  "Seven years in Tibet" hehe_), càng ngày mình càng thấy rằng, đối với mình quả thực một đời là không đủ ... để sống, để khám phá và để yêu một vùng đất mà mình đã chọn làm quê hương thứ hai.
  Ngày đông lạnh giá, lần giở lại những hình ảnh cũ thu thập suốt mấy năm qua, xin chia sẻ với các bạn câu chuyện về lịch sử du lịch Nepal.
***************

  Nepal đóng cửa với thế giới bên ngoài mãi cho đến thập niên 50 của thế kỷ trước.
  Lịch sử của ngành du lịch Nepal tuy mới 60 năm nhưng cũng có nhiều chuyện thú vị.

 Sau khi chiến tranh thế giới thứ 2 kết thúc vào năm 1945, những chàng trai tràn trề nhiệt huyết đã bị đun sôi bởi những phấn khích trên các chiến trường lũ lượt cởi áo lính để quay về đời sống dân sự.
Chưa có Internet, TV chưa phát triển đến mức LIVE... đấy là thời của báo in. Sau gần cả thập niên nóng sốt với các tin chiến trận, báo chí không đành rời bỏ vị trí làm người tiêm "doping" cho công chúng. Thế giới bao giờ cũng cần có những anh hùng!

  Sau 05 năm vắng lặng các tin tức giật gân. Các tin chiến trường từ Triều Tiên, Bắc Việt Nam đã trở thành quá nhàm sau cả thập niên chiến tranh, người ta mong chờ những tin tức vang dội về những anh hùng mới "không mặc áo lính".
  Thế là một cuộc chạy đua giữa các cường quốc bắt đầu. Cuộc chạy đua "CHINH PHỤC ĐỈNH CAO NHÂT TRÊN BỀ MẶT ĐỊA CẦU".
 Anh, Pháp, Mỹ, Nga... chạy đua ráo riết để cắm cờ trên đỉnh núi cao nhất hành tinh.
 (Câu chuyện về Everest xin dành cho Lá thư Nepal kỳ sau vì dài lắm...:D ) 
 Từ India, bằng kỹ thuật quan trắc người ta đã đo đạc và xác định đỉnh núi cao nhất trên thế giới nằm ở biên giới Nepal-Tibet từ cuối thế kỷ 19.Nhưng 2 cuộc chiến tranh thế giới và trình độ kỹ thuật đã không cho phép các nhà thám hiểm đặt dấu chân của mình lên đó suốt hơn nửa thế kỷ kể từ ngày xác nhận độ cao của nó.
  Các nhà thám hiểm-leo núi đã đặt nickname cho các ngọn núi cao trên 8.000m là Eight-Thousanders. Ngọn núi đầu tiên trong top 8000m chính là Annapurna I, cao 8.091m trên mực nước biển, vì thế là mục tiêu đầu tiên cần phải chinh phục. Thị trấn gần nhất làm bàn đạp để chinh phục Annapurna chính là Pokhara. Ngày ấy Pokhara chỉ là một cái làng nhỏ bên hồ Phewa tĩnh lặng.
 

Nằm ngay bậc thềm của các Eight-Thousander   Pokhara là nơi tập kết lý tưởng để chinh phục các đỉnh núi tuyết vòng cung Annapurna

 Vì không thể vào được Tibet, những nhóm leo núi phải đóng những khoản tiền lệ phí khổng lồ để được chính phủ Hoàng gia Nepal cấp giấy phép vào Nepal chinh phục các đỉnh núi (trung bình 3-5.000USD/người, một số tiền khổng lồ vào cuối những năm 1940). Ngày ấy, Nepal vẫn không cho phép người nước ngoài vào Nepal. cho nên chính các nhà leo núi là những khách du lịch đầu tiên của Nepal, cũng như tạo nên lịch sử du lịch của Nepal.
  Sau khi vào Nepal từ phía India, họ sẽ dừng chân đầu tiên ở thị trấn biên giới Bhairahawa để mua sắm lương thực (trang thiết bị và xăng dầu thì phải chuyển từ India qua). Sau đó họ băng qua Butwal để lên Pokhara. Những nhóm leo núi tập trung ở Pokhara, cạnh tranh nhau, chạy đua với nhau, thậm chí chơi xỏ nhau để tranh leo lên được ngọn núi 8.000m đầu tiên. Thời điểm ấy, ngành leo núi còn non trẻ, chưa ai có kinh nghiệm gì về việc leo lên cao quá 7.000m, vì thế kinh nghiệm chinh phục Annapurna sẽ rất hữu dụng cho việc chinh phục Everest. Đồng thời cũng dễ xin giấy phép leo Everest hơn. (chính phủ Nepal lúc ấy chỉ mới cấp giấy phép leo Annapurna để thử nghiệm, vì các đỉnh núi tuyết là thiêng liêng trong tín ngưỡng Nepal, nên họ phải thử nghiệm với ngọn núi thấp nhất để... xem sao...:D )   

 

   Nhờ độ nóng sốt của cuộc chạy đua chinh phục các đỉnh núi tuyết, Pokhara nổi tiếng trong những năm năm mươi của thế kỷ trước . Đã có một thời gian , tên của Pokhara nằm trên tất cả các Headline của tất cả các tờ báo hàng ngày của thế giới. Đó là thời gian mà tất cả những kẻ mạo hiểm và dũng cảm của thế giới, những anh hùng của thời điểm đó, những tay chơi liều mạng tập trung về Pokhara. Cùng với đó, các dịch vụ cũng sinh ra để đáp ứng cho nhu cầu của những kẻ mạo hiểm không bao giờ quan tâm đến chuyện tích trữ tiền bạc (có nhiêu xài hết bấy nhiêu rồi kiếm tiếp để xài...cái này giống mình nè :D ). những Guest house, bar đầu tiên của Nepal mọc ra ở Pokhara, và sẽ là nền móng cho ngành du lịch của Nepal sau này... Cuộc đua khởi động từ cuối những năm 40, mãi cho đến ngày 14/05/1950 chín nhà leo núi Pháp đạt đến đỉnh Annapurna I - 8,091 mét trên mực nước biển lập nên kỷ lục đầu tiên chinh phục Eight-Thousanders.  Những đỉnh khác lần lượt bị chinh phục  trong những năm kế tiếp : Sagarmatha - Everest  1953 , Chogori - 1954 , Kangchenjunga - 1955 , và Lhotse năm 1956.
  Trong thập niên năm mươi , hàng trăm nhóm thám hiểm và các nhóm leo núi đến thăm Nepal để chinh phục 121 đỉnh cao hơn 6.000m. 
   Hồ Phewa của Pokhara suốt thập niên 1950 đã gặp mặt hầu hết các anh hùng lãng mạn nhất của thời đại đó.

  Thế rồi cũng bất ngờ như khi nó nổi tiếng trên các mặt báo, Pokhara cùng với Nepal biến mắt tăm trên báo chí khi bước vào thập niên 1960. Cuộc chiến Việt Nam đã giành lấy vị trí headline của Pokhara và Nepal. 

 Cái gì rồi cũng sẽ đến lúc chán chê...
Thập niên 1960,  nước Mỹ sa vào vũng lầy Việt Nam.
Đầu thập niên 1970, phong trào Hippy từ Âu Mỹ lan ra khắp mọi nơi.
Những tín đồ Hippy bắt đầu đi bụi từ châu Âu xuyên qua châu Phi... cuối cùng đến India tạo nên cái mà sau này trở thành huyền thoại "HIPPY TRAIL".
  Nepal cũng bắt đầu nới lỏng quy chế cấp visa. Thế là dân Hippy tràn vào Thiên đường Nepal, nơi cho đến tận năm 1973 vẫn còn buôn bán thuốc phiện tự do và hợp pháp (marijuana, hashish và opium). Một lần nữa, cái tên Nepal lại tỏa sáng trên bản đồ du lịch.

Một cửa tiệm bán thuốc phiện hợp pháp ở trung tâm Kathmandu năm 1973

   

LÁ THƯ NEPAL 10: CHUYẾN ĐI VÌ HÒA BÌNH CHO NEPAL NĂM 2005

LÁ THƯ NEPAL 9 : HOA CẢI VÀNG HOÀNG HÔN

HOA CẢI VÀNG HOÀNG HÔN- FLOWERS YELLOWED THE SUNSET






Nhân có bạn Mai Chi trên facebook quote bài "Về Quê Đức Phật" mình viết năm 2005 cho báo Giác Ngộ:
"Toàn bộ quê hương Đức Phật Thích Ca được Chính phủ Vương quốc Nepal trân trọng đặt tên là LUMBINI (một trong 16 khu hành chính tương đương cấp tỉnh) bao gồm cả Butwan và Kapilavastu. Làng Lumbini (nay là thị trấn) thuộc quận Rupandehi cách Bhairahawa 25km về hướng Tây Nam. Con đường chạy về Lumbini được đặt tên là Đại lộ Sidhartha (Tất Đạt Đa) hai bên có những hàng xoài cổ thụ xanh ngắt. Cây xoài được trồng dọc hai bên đường quốc lộ là một truyền thống có từ thời Đại đế Ashoka (A Dục vương) mà nhiều nơi ở Nepal vẫn còn lưu giữ. Ngắm những cánh đồng lúa bát ngát hai bên đường, người Việt sẽ cảm thấy mình thân thuộc hơn với quê hương của Đức Từ Phụ. Nếu đến vùng này vào khoảng từ tháng 12 đến tháng 2, khi cải mustard (mù tạc) trổ hoa, một thảm hoa màu vàng chanh bao la tận chân trời sẽ là một ấn tượng không thể quên cho du khách."

Mình lục lại khu kho ảnh cũ và post đây để các bạn xem cho vui ngày cuối tuần.
Đấy là một ngày tháng 12/2005.
Chiều ấy ngồi mãi ở cánh đồng hoa mustard trên đường về Sacred Garden-Lumbini với cái máy ảnh compact tý hon 6MP. Tất cả những tấm hình sau là chụp gần như từ một vị trí.
Làm được có mỗi một câu thơ "Hoa cải vàng hoàng hôn" rồi ...bí... hi hi (trích FB của mình)
....
 

Giải mã bí ẩn Ấn Độ?

  Nguyễn Gia Kiểng (11/2013)

Link gốc: http://www.ethongluan.org/index.php?option=com_content&view=article&id=4897%3Agi-i-ma-bi-n-n-d-nguy-n-gia-ki-ng&catid=44&Itemid=301

**********************

“…Phép mầu lớn nhất trong thế kỷ 20 đã là phép mầu Ấn Độ và có lẽ trong thế kỷ 21 cũng thế. Ấn Độ đã thành công và còn đang tiếp tục thành công…”

 

Ngay trước khi tôi sắp lên đường đi thăm Ấn Độ một bạn trẻ trong nước hỏi tôi trên Facebook: "Tại sao Ấn Độ có dân chủ mà lại tụt hậu, nghèo đói, bất công, dơ bẩn, đàn ông hay hãm hiếp?". Tôi không thể trả lời câu hỏi đó vì đối với tôi Ấn Độ là một thành công và tôi đang cố gắng giải mã thành công đó, nghĩa là tìm hiểu tại sao Ấn Độ lại thành công dù trước đây mọi dự đoán đều rất bi quan?

Những gì mà trong tuổi thanh thiếu niên tôi nghe được về Ấn Độ đều mô tả một đất nước kinh dị, nghèo khổ và dơ bẩn một cách huyền bí. Trong thập niên 1960 khi du học tại Pháp tôi may mắn có một người bạn thân mà cha mẹ là hai ông bà bác sĩ từng làm công tác nhân đạo nhiều năm tại Ấn Độ và đã góp phần quyết định đẩy lùi bệnh hủi tại đây. Tôi lui tới thường xuyên gia đình này và được coi như người nhà. Qua họ tôi cũng quen biết nhiều chuyên gia khác về Ấn Độ. Những gì hai ông bà và các bạn họ nói cũng phù hợp với những gì có thể đọc trong các sách và báo: Ấn Độ không có tương lai, người ta chỉ có thể vì lòng nhân đạo mà giúp nó đỡ nghèo khổ chứ không thể giúp nó vươn lên. Ấn Độ có tất cả mọi khó khăn mà một quốc gia có thể có và đều có ở mức độ nguy kịch. Nghèo khổ, dơ bẩn, tham nhũng và bất công cùng cực, các bệnh truyền nhiễm lan tràn, con người bệnh tật, mê tín dị đoan và bi quan yếm thế. Đã thế Ấn Độ lại không phải là một quốc gia mà là cả một thế giới hỗn độn với gần 2000 ngôn ngữ và hơn 500 vùng dị biệt xuất phát từ những chiến quốc cũ không có và cũng không muốn có quan hệ hợp tác với nhau. Trong lòng một mình Ấn Độ có nhiều di biệt và tương phản hơn cả trong phần còn lại của thế giới. Người Ấn Độ trong tuyệt đại đa số không biết đọc biết viết và không nhìn nhau như đồng bào. Mẫu số chung của cái thế giới hỗn tạp này chỉ là sự nghèo khổ, bệnh tật, dơ bẩn ngoài mức tưởng tượng. Ra ngoài đường ở bất cứ thành phố nào người ta không thể không thấy những đoàn người hốc hác vì đói trong đó có nhiều người đang chết đói. Một vấn đề nghiêm trọng khác là nạn nhân mãn. Ấn Độ đã quá đông dân và mỗi năm vẫn thêm một số người tương đương với dân số của cả nước Úc. Kết luận, Ấn Độ hoàn toàn tuyệt vọng. Những trí thức thân cộng, rất đông đảo trong suốt thập niên 1960, đôi khi so sánh Ấn Độ và Trung Quốc để bênh vực cho chủ nghĩa Mac-Lênin. Theo họ hai nước lớn này đã chọn hai con đường khác nhau vào cùng một thời điểm và thực tế cho thấy là Trung Quốc đã hơn hẳn Ấn Độ, điều này chứng tỏ sự đúng đắn của chủ nghĩa cộng sản. So sách này khập khiễng bởi vì hai nước khởi hành từ hai mức độ quá khác nhau.

Thế rồi người ta càng ngày càng ít nói tới Ấn Độ. Chưa ca tụng Ấn Độ nhưng cũng ít ai còn nói Ấn Độ là một trường hợp tuyệt vọng nữa. Tới gần ngưỡng cửa thế kỷ 21 Ấn Độ được nhắc tới như là một thành công. Trong những năm gần đây không còn ai phủ nhận Ấn Độ là một cường quốc đang lên và tư cách thành viên thường trực Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc chỉ còn là vấn đề của một vài năm.

Không những thế, sự thành công của Ấn Độ lại rất lành mạnh. Ấn Độ không "đi nước dưới" như Trung Quốc và hầu hết các nước đang phát triển, nghĩa là khai thác nguồn nhân công rẻ để xuất khẩu quần áo, giày dép và những sản phẩm kỹ thuật thấp.  Ngược lại, Ấn Độ "đi nước trên" và cạnh tranh với các nước tiên tiến ngay trong những kỹ thuật hiện đại: công nghệ thông tin, điện tử, sinh hóa, dược phẩm, kỹ nghệ ôtô, hàng không v.v.

LÁ THƯ NEPAL 7: BUDDHA PAINTINGS

 Mời các bạn xem lại bài đầu tiên, cơ duyên để có Blog này: MỘT PHẬT ĐẢN KHÔNG THỂ NÀO QUÊN!
*****************************

Bộ ba tranh: Giác Ngộ-Truyền Dạy-Niết Bàn   -  Acrylic trên bố

    Mình vẽ tranh suốt mấy năm để sống ở Kathmandu-Nepal, từ cuối 2006 cho đến giữa năm 2010 (từ giữa 2010 đến nay bận làm nhiều việc khác nên không vẽ thêm được bức nào).
    Hai năm đầu, chủ đề và style thì lung tung, vì toàn vẽ theo đơn đặt hàng của các Gallery bán tranh ở các trung tâm du lịch như Thamel, Swayambhu, Bodhanath, Bhaktapur. Sống ở xứ lạ quê người, tứ cố vô thân phải bươn chải hết mức có thể, và phải nhẫn nhịn hết mức có thể. Có khi chỉ đủ 20 rupee (1/4 $=5000VNĐ) để đi 1 cuốc xe bus từ Swayambhu (nơi mình mướn một tầng nhà làm phòng vẽ đồng thời ăn ngủ ở đó luôn) đến Bhakatpur cách xa hơn 20km. Mang một mớ hơn chục tranh đi chào từng gallery mà bị chê ỏng chê eo, ép giá; cuối cùng thuyết phục được một anh chàng mới mở gallery mua hết cả mớ tranh mà chỉ tạm ứng có 50$ còn lại trả sau 01 tháng. Hic hic...
  Thị trường tranh ở Nepal hiện tại coi như con số không mặc dù Nepal không hiếm họa sĩ và có cả họa sĩ lớn từng sang Pháp sống, làm việc và kết bạn với Picasso (sẽ viết về ông này trong một entry khác).
   Nguyên nhân đầu tiên là Nepal có một truyền thống vẽ tranh Bhauvas quá sâu đậm. Bhauvas là tranh cuộn truyền thống origin của người Newar chủ nhân Thung Lũng Kathmandu. Nghệ thuật này đã đi cùng với Phật giáo Mật tông sang Tibet và trở thành Thangka trên đó. (Cũng sẽ có một entry về Bhauvas và Thangka luôn).Như các bạn đã biết Bhauvas hay Thangka có yêu cầu rất nghiêm ngặt về tính chính xác của từng chi tiết trong các mandala, hay các vị Phật, Thần, Bồ tát.... Tỷ lệ các bộ phận, hình dáng, màu sắc đều phải tuân thủ những quy định truyền từ thầy sang trò (thường là cha con trong nhà). Việc quy định cứng ngắc này đã giết chết sự sáng tạo của người nghệ sĩ vẽ thangka. Bạn đừng ngạc nhiên nếu du lịch ở Kathmandu mà được mời tham quan một Thangka factory (nhà máy sản xuất thangka) nơi người ta tô màu lên những chi tiết được rập ra từ mẫu in và hàng vạn cái mandala đều giống nhau như đúc. Riêng Bhauvas của người Newar thì có khá hơn một chút. Nếu các bạn tìm ra được một nghệ nhân nổi tiếng thuộc dòng họ Shakya hay Bajracharya bạn sẽ thấy sự khác biệt rất lớn giữa tranh của họ và tranh hàng chợ treo đầy trong các gallery. Với những nghệ nhân bậc thầy này một bứcbhauvas cỡ 25 x 35cm họ phải vẽ tỉ mỉ ít nhất là ba tuần trong khi một thợ thangka chỉ cần hai ngày là tô màu xong một bức 30 x 50cm, ( nếu làm theo dây chuyền, nghĩa là mỗi người tô một khâu thì còn nhanh hơn nữa).
  Nguyên nhân thứ hai là giá cả. Vì Nepal là một thiên đường cho khách du lịch bụi nên tất cả mọi thứ đều phải cạnh tranh giá cả khốc liệt để tồn tại. Khách du lịch từ giàu đến nghèo đều mang sẵn trong đầu một ý niệm cứng như đá hoa cương rằng "Nepal is cheap!" thế nên họ mặc cả và trả tiền rất thấp cho hầu hết các dịch vụ và sản phẩm địa phương không cần biết người dân trên núi phải mua từng khối nước để ăn uống và sinh hoạt ra sao (du lịch Nepal mùa tháng 2-4 khi cúp nước cúp điện thì bạn sẽ thấy). Bọn chủ gallery thì cũng giống như tất cả mọi nơi khác: tham lam và bần tiện (mình chưa bao giờ gặp được một chủ gallery nào ở Nepal mà tốt bụng! Hic) Để bán được giá rẻ cho khách du lịch nhưng vẫn giữ được mức lời như cũ, bọn này ép các họa sĩ phải bán tranh với giá ngày càng rẻ hơn. Thí dụ ngay chính bản thân mình: lúc đầu mới mua tranh của mình họ trả mỗi bức 40x60cm 200$, riết ép xuống chỉ còn 50-60$. Đến lượt các họa sĩ cũng phải hạ chất lượng tranh xuống- tiền nào của nấy mà. Một bức tranh vẽ cả 2-3 tuần bán 200$, nếu trả chỉ 50$ thì ok, lần sau vẽ một tuần 2 bức để có thể kiếm đủ 100$ sinh sống và 100$ để mua nguyên vật liệu vẽ tranh.
  Tranh Nepal có hẳn một trường phái vẽ các núi tuyết rất tuyệt, chỉ dùng dao và bay mà tạo ra được các bức tranh sống động như thật. Trước đây chỉ có vài cao thủ có bí quyết chuyên vẽ loại này trong đó có một tay được coi là số một. Tuy nhiên anh này phải uống rượu chếnh choáng vào vẽ mới đẹp và có cái tật là khi nào hết tiền, cần tiền mới vẽ một vài bức để.... trả nợ vay mượn từ các chủ gallery rồi vay tiền gối đầu tiếp để trả tranh lần sau.Sau này nghe nói anh bị bệnh nặng và đã không còn vẽ nữa. Tiếc. Vì tranh của anh khi xem dường như thấy cả ánh nắng tinh khiết phản chiếu từ tuyết vĩnh cửu, cả cái rét căm căm ghê hồn trên những đỉnh núi cô đơn vì cao quá không ai với tới để bầu bạn...
  Sau này kỹ thuật vẽ núi tuyết đã không còn là bí truyền. Nhiều tay "họa sĩ" copy các bức hình chụp núi tuyết giống đến từng hòn đá. Và nhân bản các bức tranh ra với tốc độ chóng mặt để kiếm tiền. Vì tranh vẽ núi tuyết là đặc sản của Nepal nên là loại được tất cả các chủ gallery đặt hàng cho các "thợ vẽ" nhân bản nhiều nhất. Mình có biết những tay "thợ vẽ" làm cùng lúc 8 bức núi tuyết giống hệt nhau trên cùng một cái khung căng tấm bố khổng lồ 1,5 x 2m sau đó cắt ra từng tấm một để ký tên (mà không hề ngượng) rồi bán cho 8 gallery khác nhau. Kẻ cắp gặp bà già thôi! Tranh 8000rupee thì 1 bức , còn tranh 1000 thì làm 8 bức. Họ (cả chủ gallery và "thợ vẽ" ) không còn biết xấu hổ, không biết đến giá trị copyright và độc bản của hội họa; chỉ còn biết nhân bản "tranh" như in ấn để kiếm tiền thật nhanh. Trong vòng xoáy đó, người họa sĩ thực thụ cần tiền để mua màu + nguyên vật liệu, và để sinh tồn có khi cũng phải nhắm mắt làm một số tranh nhân bản thỏa mãn đơn đặt hàng của chủ gallery nhằm đầu tư cho những gì tâm huyết.
  Tranh của mình thì kén chọn gallery, và một vài gallery mua chỉ để làm đa dạng thêm showroom của họ chứ không phải vì họ thích. Ngẫu nhiên có khi mình vẽ được bức nào hay là thảm họa kéo đến. Nhớ có lần mình nổi hứng sao đó, vẽ một bức hai chú trâu YAK Tibet đang húc nhau sống còn giữa.... muôn ngàn các vì sao. Một ông khách Âu mua ngay nó 500$ không cần mặc cả khi bức tranh mới chỉ treo trong galley có một ngày (tay chủ gallery trả mình có 70$ cho bức đó. Hic). Thế là tay chủ gallery đặt hàng mình vẽ 10 bức giống hệt như thế với giá 60$/bức. Mình cắn răng copy lại tranh của mình vì cần tiền, nhưng đến bức thứ 7 thì đầu hàng không copy được nữa.Không có hứng!
  Thế rồi đến 2009, sau một thời gian thử nghiệm mình tạo ra một kiểu của riêng mình trong thể loại Buddha paintings. Tranh bán chạy không ngờ. Có khi chủ gallery phải đến nhà mình canh mà lấy tranh sợ gallery khác lấy mất hi hi... Đó là thời huy hoàng trong thời gian làm nghề vẽ tranh ở Nepal của mình. Mình có quyền hét giá tranh, chỉ bán với tiền mặt không thiếu chịu, có khi còn được ứng trước. Có đủ tiền để mua màu xịn, cọ vẽ xịn. Khung chassis thì đặt hàng vài chục cái chứ không mua lẻ nữa, bố xịn thì mua nguyên cây 20m... Tất cả nhờ Chư Phật, Bồ tát hộ trì...
   Đến Phật Đản 2010 thì mình được vinh dự làm một solo exhibition ngay tại Khu Vườn Thiêng nơi Đức Phật đản sinh.
   Chưa hết! Nhờ triển lãm tranh Phật này mà mình được Asoka Mission mời dự như một Đại biểu chính thức của Hội Nghị Phật Giáo Toàn cầu lần 1 tại New Delhi-India cuối năm 2011.
    Mọi sự tùy duyên!
 

          Nhân ngày Chúa Nhật, mời các bạn xem tranh Phật của mình:

Buddha's Life 2m x 1m Acrylic trên bố.  Bức này được một nhà sưu tập Nhật Bản mua với giá 4.000$

LÁ THƯ NEPAL 6: VẼ TRANH và DU LỊCH BỤI

 Tuần rồi hết lễ hội đến bầu cử... chạy hơi bị đuối...
 Hôm qua, nhân có người bạn hỏi về vụ vẽ tranh của mình mấy năm trước, mình lục lại được một số hình của các bức tranh vẽ khoảng 2005-2010.
  Post lên đây mời các bạn thư giãn cuối tuần....

Mơ dưới trời sao - Acrylic trên bố

Giấc mơ chim- Acrylic trên bố

    Các bức tranh này mình đã bán để kiếm tiền sinh sống giai đoạn chân ướt chân ráo bám trụ ở Nepal. Bạn nào có nghề vẽ tranh thì có thể sử dụng như là phương tiện kiếm tiền trong khi đi du lịch bụi, rất hay. Vừa kiếm tiền hợp pháp lại rất "bụi", rất lãng tử... Đảm bảo nếu bạn có tranh đẹp thì sẽ bán được... nhất là các tranh dạng lưu niệm (souvenir)...
    Kinh nghiệm cho thấy tranh nên vẽ bằng acrylic (vì mau khô he he) hay màu nước watercolor, đắt hàng nhất là các tranh phong cảnh ký họa các di tích, cảnh quan nơi bạn tham quan... Giá tranh thì tính theo kích thước (nên đừng vẽ khổ nhỏ quá bán ít tiền he he... cũng không vẽ lớn quá không có ai mua...) Bạn nào có tài vẽ ký họa chân dung thì đảm bảo có thể kiếm tiền được nếu chịu khó ngồi vẽ chân dung du khách ở các địa điểm du lịch nổi tiếng...
  Lời khuyên: bạn nên vẽ ký họa các di tích, cảnh quan bằng màu nước trên các loại giấy vẽ đóng thành tập. Bạn chỉ cần mang theo hộp đựng các tube màu và vài cây cọ đến đâu cần vẽ thì chỉ cần pha nước là sẵn sàng chơi được ngay, rất gọn nhẹ thích hợp cho du lịch bụi (mình không thích từ phượt... hi hi). Tranh này có thể bán cho các gallery ở các địa điểm du lịch (bọn gallery thường ép giá nên nếu không bí quá thì không cần bán cho họ). Còn "bụi" hơn nữa thì bày ra ngồi vẽ và trưng luôn vài bức tranh đã hoàn thành, nếu có khách du lịch nào thích thì bán luôn, vừa được giá vừa có thêm bạn bè. Tranh nếu không bán được thì giữ trong balo đến chỗ thích hợp thì lại bán, đối đế lắm thì mang về nhà làm bộ sưu tập. Còn nếu không cần tiền trong chuyến đi thì gom lại làm cuộc triển lãm sau chuyến đi, đảm bảo giá trị hơn 10.000 tấm hình chụp...
  Chơi vầy mới là chơi.... Đi bụi như vầy mới là đi bụi....

Các bạn có thể thấy hành lý của mình khi đi bụi năm 2005 ngoài hai cái balo ra là cái ống đựng giấy vẽ và cọ, màu

Sen - Sơn dầu trên bố

TÊN LỄ HỘI LÀ "ĐỎ"

sss